De 7 lessen van De Groene Hub

Het Institute for Science Innovation and Society (ISIS), verbonden aan de Radbouduniversiteit Nijmegen, evalueerde de rol van de overheden in De Groene Hub. ISIS legde daarvoor de Hub naast een plaatje van ‘de ideale transitie’. Deze evaluatie leverde 7 lessen op voor overheden bij de uitvoering van projecten op het gebied van duurzaamheid. Lessen hoe rollen, coalities en werkwijzen van lokale en regionale overheden kunnen veranderen (procesinnovatie). Maar ook lessen over de noodzakelijke doorbraken in de politiek-bestuurlijke systemen om opschaling mogelijk te maken (systeeminnovatie).

Les 1: koppel het probleem aan een heldere visie
Les 2: zorg voor samenwerking binnen een divers speelveld
Les 3: creëer speelruimte voor koplopers
Les 4: zorg voor de organisatorische inbedding
Les 5: zorg voor de strategische inbedding
Les 6: accepteer de complexiteit van transitie-opgaven
Les 7: stuur op publieke waarden

Les 1: koppel het probleem aan een heldere visie.

Bij de groene OV-concessie koppelde de stadsregio een probleem (de lucht- en klimaatproblematiek) en een actuele overheidsopgave (de concessie) aan een inspirerende visie op de circulaire economie en onafhankelijkheid qua energievoorziening. Bij slim vervoeren is deze koppeling niet gelegd, omdat de overheid in dit speelveld geen instrumenten heeft, zoals bijvoorbeeld een concessie.

Les 2: zorg voor samenwerking binnen een divers speelveld.

Binnen De Groene Hub werken overheden, ondernemers en kennisinstellingen samen aan oplossingen voor de hele keten. Het vraagt om deelname van de juiste partijen met de juiste middelen en de juiste regie vanuit de overheid. Elke samenwerking moet een open mind houden voor onconventionele acties én voor nieuwe partners.

Les 3: creëer speelruimte voor koplopers.

Een groep koplopers experimenteerde met nieuwe rollen en nieuwe instrumenten. Hierdoor creëerden ‘hub’-bestuurders en -ambtenaren de ruimte om anders te werken. Zij -werken horizontaal in plaats van hiërarchisch, dat maakt ze probleem- en kansgericht; -werken organisatie-overstijgend; -hebben een relationele rol; ze faciliteren en controleren niet alleen, maar werken ook verbindend, ze netwerken en sturen op basis van kennis; -introduceren op creatieve wijze nieuwe methoden, zoals bijvoorbeeld het groen aanbesteden.

Les 4: zorg voor de organisatorische inbedding.

De koplopers van de Hub kunnen niet buiten de organisatie om blijven opereren. Hun werkwijze moet onderdeel worden van de overheidspraktijk van alledag. Dan zijn de successen niet eenmalig, maar is werken aan een klimaatneutrale regio en een circulaire economie vanzelfsprekend. Die inbedding is nu deels gerealiseerd. De Groene Hub is opgenomen in het Regiocontract van de provincie Gelderland en in het Rijksprogramma Beter Benutten. Hierin werken 6 gemeenten samen aan een gemeenschappelijk thema.

Les 5: zorg voor de strategische inbedding.

De ambities van de regio moeten matchen met provinciale en (inter)nationale agenda’s. Dat geeft soms frictie. De afval-energieketen is nu regionaal gesloten, maar op de rijksagenda staat bijvoorbeeld diesel boven groengas. En soms belemmert algemene wet- en regelgeving bepaalde ambities.

Les 6: accepteer de complexiteit van transitie-opgaven.

De opgave van transitie naar een klimaatneutrale regio is complex en het gevaar is te verzanden in onrealistische vergezichten. In De Groene Hub is gekozen voor duurzame en realistische alternatieven van dit moment. De OV-concessie en de logistieke experimenten in de stadsdistributie zijn stepping stones op weg naar een duurzame toekomst.

Les 7: stuur op visie en publieke waarden.

‘De bus in de regio rijdt op mijn bananenschillen’ is een boodschap die goed aan de burgers verkoopt. Dit verhaal moet in allerlei varianten verteld blijven worden. Daarbij mag de overheid het grotere kader en de eindvisie (klimaatneutraal, circulaire economie) niet uit het oog verliezen. De OV-concessie is een middel geweest om de transitie naar een biobased economy en CO2-neutraal vervoer op gang te brengen. De groene OV-concessie is dus geen eindresultaat, maar een middel om dat einddoel te bereiken. En dat geldt voor elk hub-project.

Download de evaluatie van ISIS